Wigilia jest czasem szczególnym w życiu wielu rodzin. W wiglijny wieczór niemal wszyscy gromadzą się wokół rodzinnego stołu. Przy wystrojonej choince, pod którą przygotowane są prezenty, dzielą się opłatkiem z nabliższymi i składają sobie życzenia.
Wigilia to także wspólne śpiewanie kolęd oraz udział w pasterce. Zgodnie z wielowiekową tradycją niemal wszyscy zachowują tego dnia post, spożywając tradycyjne potrawy. Niezmiennie od lat najpoularniejszą potrawą w Polsce jest smażona ryba, najczęściej karp, który pojawia się w większości domów.
Kolejne najbardziej popularne potrawy to pierogi z kapustą i grzybami, barszcz czerwony z uszkami, kapusta z grzybami lub grochem, kompt z suszonych owoców, makowiec. Staroplska gościnność oraz wywodzący się z czasów walki o niepodległość zwyczaj pamiętania o uwięzionych czy zesłanych nakazuje również czekać na nieobecnych. Dlatego przy tradycyjnym stole wigilijnym znajduje się wolne miejsce dla niespodziewanego gościa.
Do tradycji należy również zwyczaj zapraszania do wspólnego stołu osób samotnych i ubogich. Ważne jest także, by o najbardziej potrzebujących pamiętać na codzień. Na pamiątkę gwiazdy betlejemskiej wigilia rozpoczyna się wraz z pojawieniem się na niebie pierwszej gwiazdy. Atmosfere żłobka betlejemskiego przypomina również obyczaj układania pod obrusem siana.
W zwyczajach wigilijnych obecnych jest wiele elementów zaczerpniętych z pogańskiej obrzędowości, które w formie szczątkowej, nie zawsze uświadomionej, zachowały się do dnia dzisiejszego. Obecnie w kolacji wigilijnej związki z tymi wierzeniami zachowały się przede wszystkim w potrawach przyrządzanych głównie z ziaren zbóż, maku, miodu, grzybów, a więc typowych dla styp pogrzebowych, oraz w trzymaniu pustego miejsca przy stole dla nieznanego gościa.
W zależności od regionu i tradycji rodzinnych, zestaw wigilijnych potraw jest różny, ale zwyczajowo na wigilijnym stole powinny znaleźć się wszystkie płody ziemi, a potraw powinno być dwanaście. Każdej należy spróbować, co ma zapewnić szczęście przez cały rok. Do najbardziej typowych należą: barszcz z uszkami (wymiennie w niektórych regionach Polski z białym żurem, zupą grzybową, zupą owocową lub zupą rybną), ryby przyrządzane na różne sposoby, z najbardziej tradycyjnym karpiem smażonym i w galarecie, kapusta z grochem, kapusta z grzybami, pierogi z kapustą, paszteciki z grzybami, kotleciki z ryżu z sosem grzybowym, kluski z makiem, cukrem i miodem, kompot z suszonych owoców, zupa migdałowa, czyli z tradycji wschodniej kulebiak, gołąbki i kutia. Na Śląsku potrawami wigilijnymi są także moczka i makówki. Zgodnie z polskim zwyczajem, potrawy wigilijne powinny być postne, czyli bezmięsne i bez użycia tłuszczów zwierzęcych przy ich przygotowaniu. W wyniku błędnej interpretacji Listu pasterskiego z 2003 roku mylnie twierdzi się iż post w Wigilie został zniesiony jednak uchwały synodalne stanowczo temu zaprzeczają "Należy zachować wstrzemięźliwość od spożywania mięsa w każdy piątek, chyba że w tym dniu przypada uroczystość, oraz w Wigilię Bożego Narodzenia" (II Polski Synod Plenarny (1991-1999), Pallottinum 2001, s. 210, nr 121). List Episkopatu Polski nie znosi więc wstrzemięźliwości w Wigilię Bożego Narodzenia, ale zachęca do jej zachowania zgodnie z postanowieniami II Synodu Plenarnego.
Życzenia dobrych ocen dla uczniów, spełnienia marzeń wszystkim marzycielom, szczęścia w miłości wszystkim zakochanym... i tym samotnym też, zdrowia wszystkim chorym, szczęścia zmartwionym, a dla wszystkich - przyjaźni, radości, magicznych świąt... i wszystkiego co tylko pragną ludzie.
